तराई–मधेसमा जितिया व्रत सुरु

सन्तानको लामो आयु र परिवारको सुख–समृद्धिको कामना गर्दै तराई–मधेस र मिथिलाञ्चलमा जितिया व्रत आजदेखि सुरु भएको छ। मधेस प्रदेशसहितका क्षेत्रमा मैथिल र थारू समुदायका महिलाले यो पर्व पुस्तौँदेखि मनाउँदै आएका छन्। मिथिलाका व्रतमध्ये जितियालाई सबैभन्दा कठिन व्रत मानिन्छ।

३ दिनसम्म चल्ने पर्वको पहिलो दिन व्रतालु महिलाले बिहानै दही, चिउरा, सक्खर र केरासहितको ओंगठन खाएर आइतबार साँझसम्मका लागि उपवास सुरु गरेका छन्। उपवासका बेला डकार आए, खकार निस्किए वा जिब्रो टोकिए व्रत भङ्ग हुने मान्यता छ। व्रतालुले नदी, पोखरी र जलाशयमा स्नान गरी पितृ तथा जिमुतवाहन देवतालाई पिना र तेल चढाउने परम्परा छ।

पूजामा जियल, बाँस र घिरौलाका पात प्रयोग गरिन्छ। साँझ गाउँका महिला एकै ठाउँमा भेला भएर जितमहानको कथा सुन्छन्। व्रतको दोस्रो दिन बिहानै दाजुभाइको सङ्ख्याअनुसार बेलपत्र गाँसेर धनुष बनाउने र मासको परिकार जाकुरसहित खोलामा नुहाउने चलन छ।

मुख्य दिन दिवंगत हजुरआमा र सासूआमासहित ३ पुस्ताभित्रका महिला पितृलाई तर्पण दिइन्छ। कतिपय ठाउँमा यसलाई षोडश मातृका श्राद्धका रूपमा पनि लिइन्छ। व्रत सकिएपछि परिवारले पूजाको डाली खोलेर प्रसाद बाँड्छ र त्यसपछि मात्र व्रतालुले अन्नपानी ग्रहण गर्छन्।

पछिल्लो समय यो पर्व महिलाको सामूहिक भेटघाट, गीत र सांस्कृतिक कार्यक्रमको अवसर बन्दै गएको छ।