हिमालय क्षेत्रमा अव्यवस्थित निर्माण, ३ लाख मानिस विपद् जोखिममा: अध्ययन

हिमालय क्षेत्रमा नदी किनार र हिमताल आसपास बढ्दो निर्माणले कम्तीमा ३ लाख मानिसलाई विपद्को जोखिममा पारेको एक नयाँ अध्ययनले देखाएको छ। ‘साइन्टिफिक रिपोर्ट्स’ जर्नलमा प्रकाशित यो अध्ययन बेलायत, नेपाल र भारतका वैज्ञानिकहरूले गरेका हुन्। अध्ययनमा उत्तरी नेपाल, दक्षिणपूर्वी तिब्बतका केही भाग र भारतको उत्तराखण्ड क्षेत्र समेटिएका छन्।

अध्ययनअनुसार सन् २०१६ देखि २०२३ सम्म उच्च जोखिमयुक्त भूभागमा संरचनाको क्षेत्रफल करिब ४५ प्रतिशतले बढेको छ। हिमताल फुटेर आउने बाढीको अति जोखिम भएका क्षेत्रमा यो वृद्धि झन्डै ७८ प्रतिशत पुगेको छ। पर्यटन पूर्वाधार र घरजग्गाको तीव्र विस्तार यसको मुख्य कारण रहेको अनुसन्धानकर्ताहरूले औँल्याएका छन्।

अध्ययनले नदीको सतहबाट १६४ फिटभित्रका भवनलाई मात्र जोखिमयुक्त मानेको छ। तर भर्खरैको भोटेकोशी बाढीमा नदीको सतह २३० फिटसम्म बढ्यो। त्यसबेला किनारबाट टाढाका संरचनासमेत लेदोमा पुरिएका छन्।

हिमालय क्षेत्रमा विश्व औसतभन्दा दोब्बर गतिमा तापक्रम बढिरहेको छ। हिमनदी पग्लने क्रम तीव्र भएकै बेला यस्तो अनियन्त्रित बस्ती विस्तार भइरहेको अध्ययनले जनाएको छ।